Namaz

Cuma namazi	Bayram namazi	Cenaze namazi
Kaza namaz	Nafile namazlar	Hasta namazi
imamlik ve cemaat	Sehiv Secdesi	Namaz vakitleri
Namazin esrari	Namazlar ve niyet	Teravih namazi
Sabah Namazi	Oglen Namazi	Ikindi Namazi
Kusluk Namazi	Yatsi Namazi	Teheccud Namazi
Aksam Namazi	Tesbih Namazi	Namaz bibliyografya
Namazin edebi	Namazi terkin cezasi	Namaz ve saglik
Tesbihat Namasi	Seytan ve Namaz	Resimli Namaz Kilinis

Vaktinin disinda kilinan namaz

Kaza; hukum ve karar verme, yerine getirme demektir. Bir gOrevin vakti gectikten sonra yapilmasi, Cenab-i Hakk'in ezelî ilminde belirlenmis bulunan kader yazisinin, uygulama zamani geldikce gerceklesmesi. Bu sonuncu anlamda ,kaza, bir kelam terimidir.

Namazin ser'an belirlenen vakti disinda kilinmasi anlamindaki 'kaza, ise bir fikih terimidir. Namazin vakti icinde kilinmasina ,eda, bir eksiklik yuzunden yeniden kilinmasina ,iade, denir.

Islam'da namaz, oruc ve hac gibi ibadetler icin belirli ifa vakitleri konulmustur. Bu vakitlerin kacirilmasi halinde artik eda degil, kaza sOz konusu olur.

Farz namazlarin kendi vakitleri icinde kilinmasi farzdir. Ozursuz olarak bir namazin vaktini gecirmek buyuk gunahlardan sayilmistir. Mucerred olarak namazin kazasi ile, bu kimsenin uzerinden namaz borcu duserse de, geciktirmekten dolay meydana gelen gunah devam eder. Bunun icin, namazi kaza eden kimsenin, ayrica Allah'a tevbe etmesi gerekir. Bir de mebrur hac buyuk gunahlara keffaret oldugu icin hac yapanlarin, daha Once namazi Ozursuz olarak vaktinde kilamamaktan dogan gunahlarinin da affedilecegi umulur. Dusman korkusu ve hamile kadinin cocugunun Olumunden korkmasi gibi ciddi Ozurlerle farz namaz kazaya birakilabilir. Yolcunun, hirsiz ve yol kesicilerden korkmasi da dusman korkusu kapsamina girer.

Gunluk isler, sanat ve meslekler, aile fertlerinin gecimini saglamak icin yapilan calisma ve yolculuklar namazin geriye birakilmasi icin Ozur sayilmaz. Kur'an-i Kerîm'de sOyle buyurulur: ,Oyle erkekler vardir ki, onlari ne bir ticaret, ne bir alis-veris, Allah'i anmaktan, namazi dosdogru kilmaktan ve zekat vermekten alikoyamaz. Onlar, dehsetinden kalblerin ve gOzlerin ters dOnecegi gunden korkarlar, (en-Nur, 24/37).

Hz. Peygamber'e hangi amelin daha faziletli oldugu sorulunca; ,ilk vaktinde kilinan namazdir, cevabini vermistir (bk. Ebu Davud, Salat, 9; Tirmizi, Mevarit, 13; Ahmed b. Hanbel, Musned, VI, 374, 375, 440)

Rasulullah (s.a.s), namazin ancak iki durumda kazaya kalmasi halinde mu'minin Ozurlu sayilacagini ifade etmek uzere sOyle buyurmustur: ,Kim uyur kalir veya unutarak namazi vaktinde kilmamis bulunursa, onu hatirlayinca kilsin, (Tirmizî, Salat, 16, Mevakit, 53; Ibn Mace, Salat, 10). Burada yalniz uyku ve unutma halinde vaktinde kilinamayan namazin kalasindan sOz edildigi icin ibn Hazm gibi bazi bilginler bir mazeret olmaksizin namazini kasten kilmayanlarin, daha sonra bunu kaza edemeyeceklerini fakat bunun yerine Allah'a tevbe ve istigfar etmenin daha uygun olacagini sOylemisledir (Ibn Rusd, Bidayetu'l-Muctehid, Terc. Ahmed Meylanî, Istanbul 1973, I, 268).

Ancak Islam fakihlerinin buyuk cogunluguna gOre zamaninda kilinamayan farz namazlarin kazasi da farzdir. Cunku uyku veya unutma gibi bir Ozur halinde bile kaza gerekince, bir Ozru olmaksizin namazini vaktinde kilmayanlara da kaza etmeleri Oncelikle gerekir. Ayrica, namazi geciktirmekten dolayi Allah'a tevbe ve istigfar edilir. Namazi kaza etmeden yapilacak tevbe gecerli olmaz. Cunku tevbenin On sartlarindan birisi, Once ma'siyetten vazgecmektir (Ibnu'l-Humam, a.g.e., I, 485 vd.; Ibn Abidin, a.g.e., II, 62-67).

Asagidaki uc vakitte ne kazaya kalmis farz namazlar, ne vitir gibi vacip namaz ve ne hazirlanmis durumdaki cenaze namazi kilinamaz. Daha Once okunmus olan secde ayetinden dolayi ,tilavet secdesi, de yapilamaz.

1. Gunesin dogmasindan, kirk-elli dakika gecip, yukselmesine kadar.

2. Gunesin tam basimizin uzerinde bulundugu vakit. Buna zeval ani denir.

3. Gunesin sararmasindan, yani gOzleri kamastirmaz bir hale geldiginden itibaren, batincaya kadar olan vakit.

Bu uc vakitte kilinacak kaza namazinin iadesi gerekir.

Bunun disindaki vakitlerde kaza namazi kilmak mumkun ve caizdir. Imam Safii'ye gOre ise kaza namazi her zaman kilinabilir. SOz konusu kerahet vakitlerinde de kaza namazi kilmak caizdir.

Namazlarini Ozursuz olarak kasten terkeden ve bunlari kaza edemeden vefat eden kimse, buyuk gunah yuku ile ahirete gecmis olur. Onun isi yuce Allah'la kendisi arasindadir. Bu namazlarin, tevbe, istigfar veya keffaret yoluyla telafi edilecegine dair acik bir ayet, hadis veya icma yoktur. Ancak yaslilik veya surekli hastalik nedeniyle orucunu tutamayanlarin, kaza edemeden Olumleri halinde, bunun ,fidye, ile telafisi hukmune (bk. el-Bakara, 2/184) kiyas yapilarak veya ,ihtiyat, prensibine dayanilarak, hanefilerde ,namaz fidyesi, de mustahsen gOrulmustur (bk. ,Iskat ve Devir, maddesi) Allah'la sehidler arasindaki haklarin affedilecegi nass'la (bk. el-Bakara, 2/154; Alu Imran, 3/169; en-Nisa, 4/69; Muslim, Imare, 152; Nesaî, Cihad, 22; Ahmed b. Hanbel, II, 322, III, 251, 289) belirtilmistir.