ilk cuma namazi,nerde kilindi,ilk cuma,Cuma Namazi, Namaz,namaz cesitleri,namaz vakitleri,namaz kilinisi-SeFaaT.CoM
 


RSS SeFaaT.CoM islami kütüphane

 

Ilk Cuma Namazi

a- Bu Konudaki Degisik Rivayetler:

Ilk cuma namazinin nerede ve kimler tarafindan kilindigi konusunda degisik rivayetler mevcuttur.
Bu rivayetleri söylece özetleyebiliriz:

1. Resûlüllah hicret etmeden önce cumanin kilinmasina izin verdi. Kendisi Mekke'de cumayi kilmaya Kadir olamamis ve cumayi izhar edememisti. Mus'ab b. Umeyr'e: ,Yahudilerin cumartesi günleri Zebûr'u açikça okuduklarini göz önünde bulundurarak, kadinlarinizi ve çoçuklarinizi toplayin ve cuma günü, günes zevalden yariyi geçince, iki rek'atle Allah'a yaklasin., diye yazdi. (Hamidullah, Muhammed, el-Vesaiku's-siyasiyye s. 35; Alûsi; Rûhu'l-me'ani XXVNI/99) Tabakat-i Ibn Sa'd'da ayni rivayete: ,... ve Sa'd b. Usame'nin evinde oniki kisi ile cuma kilindi., (Ayni kaynak
Tabakat-i Ibn Sa'd'dan (NI/83) ilavesi de mevcuttur.

Bu rivayet nazar-i dikkate alindiginda, cumanin Mekke döneminde farz kilindigi, izhar edilmesi gereken bir ibadet oldugu, Yahudilere karsi bir onur meselesi ve bir siar oldugu söylenebilir.

 

Cumanin izhar edilmesi gerekliligi, kisaca bir onur, bir varlik gösterisi namazi oldugu, diger nakillerde de göze çarpiyor.

Mesela Allame Ibn Hacer ,Tuhfetü'l-Muhtaç,ta: ,Cuma namazi Mekke'de farz kilindi ama sayi yetersizliginden ya da siari izhar oldugundan, orada kilinamadi., (Ayni kaynak Tabakat-r Ibn Sa'd'dan (NI/83)) diyor. Sayi yüzünden kilinmadigi ihtimalini Ibn Hacer saliki bulundugu Safii mezhebinin, cumanin kilinabilmesi için kirk hür erkek cemaat sartini kosmus olmasindan dolayi zikretmis olabilir. Ama her ikisi de birer ihtimalden ibarettir.

2. Abdurrahman b. Ka'b: ,Gözlerini kaybetiginde babami cumaya ben götürüyordum. Ezani duydugunda Ebû Ümame Es'ad b. Zürara'ya dua edip magfiretini istiyordu. Bir ara durdu ve yine böyle yapti. Sebebini sordum. Yavrum, Medine'de Beni Beyada Yurdunda bize ilk cuma namazini kildiran odur, dedi. O gün kaç kisi idiniz? dedim. Kirk kisi idik, dedi. ,(Alûsi, XXVNI/99)

3. ,Umdetü'1-Kari,deki su rivayet de bunu tamamlar: ,Ibn Sirin anlatti: Medineliler Resulullah (s.a.s.) gelmeden ve cuma ayeti inmeden önce toplandilar. Cumaya ilk defa bu adi verenler onlar oldu. Dediler ki, Yahudilerin her hafta toplandiklari bir günleri var. Keza Hiristiyanlar da öyle. Gelin biz de bir gün toplanip Allah'i zikredelim, namaz kilip O'na sükredelim. Derken bunun için ,Yevmü'1-arûbe,yi seçti ve Es'ad'in evinde toplandilar. O da onlara iki rek'at namaz kildirdi. Bu toplantida bu güne ,Cuma, adini verdiler. Sa'd da bir koyun kesip onlara yedirdi. Zira sayilari azdi.,(Hakim, el-Müstedrek I/28l ; Ibn Mace, Sünen I/344 (el-Ikame 78) Sevkani bu hadisi ayni zamanda Ibn Hibban ve e1-Beyhaki'nin de rivayet ettiklerini, sonuncunun sahih bulundugunu, el-Hafiz'in ise, isnadi hasendir, dedigini söyler. Bkz. Neylü'l-evtar NI/230)

Tebyinü'1-hakaik hasiyesi Selebi'nin, ,cuma namazina ilk defa ‚cuma' adini veren Ka'b b. Lueyy'dir, (Ayni, Umdetü'l-kari VI/161) seklindeki rivayeti buna muhalif degildir. Zira Ka'b'in ayni toplantida bulunmasi ve bu ismin o nun bulusu olmasi muhtemeldir.

4. Bazi kaynaklarda bu konuda degisik rivayetler de vardir:

El-Ma'rife'de söyle denir: Zuhri anlatti; Resulullah (s.a.s.) Mus'ab b. Umeyr'i, Medine'ye, onlara Kur'an ögretmek üzere gönderdiginde, Mus'ab onlara cuma namazi kildirdi ve Resulullah gelmezden önce Medine'de ilk cuma namazini kildiran Mus'ab oldu. (Hasiyetü's-Selebi ‚ala-Tebyini'l-Hakaik I/217)

Allame Alûsi bu rivayetleri siraladiktan sonra, ,Bu konudaki haberlerin en saglami Medine'de ilk cumayi Es'ad'in kildirdigini bilderenler olmalidir, diyor.

Bu taktirde ilk cuma namazi Yahudi ve Hristiyanlara karsi bir varlik izhari seklinde kilinmis oluyor. Burada; Acaba hangi sekilde olursa olsun, Medine'de ilk kilinan cuma namazi, ögle namazininin yerini almis ve onun farziyetini düsürmüs müdür?, diye bir soru akla gelebilir. Ilk kilinan cuma namazinin farz cuma olup olmadigini tesbit için, bu sorunun cevabi önemlidir.
 

5. Bizzat Resulllah'in kildirdigi ilk cuma namazi ise, Kuba'dan ayrildiktan sonra Beni Salim Yurdu'nda, ögle vaktinde, cuma olmasi üzerine kildirdiklari cuma namazidir. Bu mescid de bu münasebetle ,Cuma Mescidi, adiyla bilinmeye baslanmistir. İste Resulullah'in kildirdigi ilk cuma budur. (Ayni, age. VN/I88. )

6. Bir baska itibarla ilk cuma diyebilecegimiz cuma namazi da, Bahreyn köylerinden olan el-Cuvasa'daki Abdulkays'taki cuma namazidir. (Zürkani I/326; Elmalili VNI/4980)

Rivayetler arasinda ihtilafli gibi görünenler, Medine'de ilk cuma namazini Es'ad b. Zürara; ya da Mus'ab b' Umeyr'in kildirdigini bildiren haberlerdir. Ancak Merhum Elmalili'nin da temas ettigi gibi (Sevkani, Neylü'l-evtar NI/233 (Buhari ve ·Ebûf Davûd)) anlasilan Es'ad b. Zürara, Resulullah'tan izin gelmeden önce ilk kildiran; Mus'ab b. Umeyr ise Medine'de izinle ilk cuma namazi kildiranlardir.

b- Rivayetlerin Degerlendirilmesi

Bu rivayetlerin tümüne birden baktigimizda su sonuçlara va rabiliriz: Cuma namazinin Mekke'de farz kilindigi konusu kesin degildir. Mekke'de farz kilindigini kabul etsek dahi, orada kilinmayisinin sebebi, devletin bulunmayisi olduguna dair bir delil olmadigi gibi, bu aklen de mümkün görülmemektedir. Çünkü Allah Resulü, Kuba ile Medine arasinda ilk cuma namazini kildirdiginda henüz yoldadir. Medine'de de bir devlet sözkonusu degildir. Henüz Medine'ye yerlesilmemis ve Müslümanlar insiyatifi ele almamislardir. Ancak cumanin bir siar ve bir varlik gösterisi anlami tasidigi dogrudur.